Columniste Gertien Koster verdiepte zich in haar familiegeschiedenis en schrijft dit keer over Sonnevanck in de oorlog

HARDERWIJK Toen ik in de kerstvakantie veel vrijetijd had, besloot ik me te verdiepen in mijn familiegeschiedenis. Mijn ouders zijn allebei overleden dus hen kan ik niets meer vragen. Ze groeiden op in Nijkerk en leerden elkaar in de jaren 50 kennen bij een handbalvereniging. Ze waren tien jaar oud toen de Tweede Oorlog uitbrak. Doordat een zus van mijn moeder tijdens de oorlog overleed aan tuberculose, kwam ik bij verpleeghuis Sonnevanck uit. Dat was destijds een sanatorium en mijn tante Corrie, toen een meisje van vijftien, verbleef daar een tijdje. Ik heb nog een kistje met brieven die ze aan haar familie schreef.

Sonnevanck is in 1905 opgericht door de Vereniging tot Christelijk Hulpbetoon aan Tuberculoselijders. Men dacht dat schone boslucht helend was. De gevolgen van de oorlog vielen in eerste instantie mee voor Sonnevanck. Omdat het pand zich in de directe omgeving van enkele kazernes bevond, en een vergissing door een bommenwerper snel gemaakt is, werden er rode kruizen op de daken geschilderd. Op het terrein woonde een gemêleerd gezelschap: patiënten en personeel maar ook onderduikers. Door de geïsoleerde ligging was het een ideale plek om je te verschuilen. Bovendien waren de Duitsers er, uit angst voor besmetting, niet zo happig op om het sanatorium te bezoeken. Wanneer er wel gecontroleerd werd vluchtten de onderduikers de bossen in, het Beekhuizerzand op.

Toen de Duitsers in 1944 op zoek waren naar de bemanning van een neergestort vliegtuig sloot de Sicherheitsdienst het terrein af en doorzocht de gebouwen. Ze vonden niet alleen twee onderduikers maar ook een aantal nummers van het illegale blad Vrij Nederland. Die tijdschriften troffen ze aan in de woning van de geestelijk verzorger. Even dachten de bezetters dat dit blad gedrukt en verspreid werd vanuit het Harderwijk. Dat zou wel stoer geweest zijn maar dit vermoeden klopte niet.

Vanaf juli 1945 was Sonnevanck tijdelijk een interneringskamp voor NSB-ers, personen die verdacht werden van verraad en vrouwen die een relatie hadden gehad met een Duitse militair. Ik vond in een online archief een oud krantenartikel. Daarin las ik dat er op een zaterdagavond een luidruchtig feest was geweest in het heropvoedingskamp. Er stond bij dat dit respectloos was tegenover de inwoners van het nabijgelegen Putten, waar men immers hevig rouwde om alle weggevoerde mannen.

De geschiedenis van Sonnevanck leidde mij behoorlijk af van mijn persoonlijke zoektocht. Daarover een andere keer meer. Misschien.

Lees ook

Columniste Gertien Koster weet dat dokters net als gewone mensen gezond moeten zijn: ‘Bespreek het voor het te laat is’