Schilderingen in de Grote Kerk uitgelicht tijdens boekpresentatie met tijdreis naar zestiende eeuw: ‘Prachtig cultureel erfgoed’

HARDERWIJK Kerk in een kettersnest, het boek van Jos de Weerd, kreeg een unieke presentatie met een lichtshow en stemmige orgelmuziek. De goedgevulde Grote Kerk luisterde geboeid naar het verhaal over de Vrouwekerk met haar gewelfschilderingen, die de overgang markeerden van het katholieke naar het protestantse geloof.

Marco Jansen

Voor bijna driehonderd bezoekers vertelde de Elspeetse historicus (35) over de oorsprong van de kunst uit 1560 en 1561. De zestiende eeuw is voor de onderzoeker een scharnier tussen de late middeleeuwen en de moderne tijd. De overgang ging gepaard met een grote religieuze revolutie. De Grote Kerk, gebouwd als katholieke kerk, stond onder druk. Door de handelscontacten met Duitsland kwamen de boeken van Luther in Hanzestad Harderwijk terecht. De discussie over het nieuwe geloof werd op straat en in de herbergen gevoerd. De bevolking schoof langzaam richting het protestantisme. Het was voor de schepenen van het stadsbestuur een uitdaging om de rust te bewaren. Harderwijk werd een woelig kettersnest aan de Zuiderzee.

In 1560 besloot Wolter van Bylaer, een vermogende geestelijke die geboren was in Harderwijk, maar toen de hoogste positie had binnen de Johannieterorde in Utrecht, dat de godsdienst moest worden gereset door terug te grijpen naar de Bijbel. Hij bedacht en financierde grotendeels de gewelfschilderingen. Tot augustus 2025 was zijn rol onbekend. Tot De Weerd voor zijn boek het archief van Harderwijk onderzocht.

Van Bylaer is op grote hoogte vaag afgebeeld op het noordtransept, als belangrijke persoon tegen de schilderingen van de vieringen aan. Tijdens de restauratie vergeleek De Weerd een portret van Van Bylaer uit het Museum Catharijneconvent met de schildering. Kenmerkend waren zijn grote handen, de onderkin en het wipneusje. De Weerd en restaurateur Aafje Bouwhuis wisten het zeker: dit was Wolter van Bylaer, die al meer religieuze kunstwerken had bedacht.

LEVENSECHT

Op het zuidtransept zijn andere makers prominent en levensgroot afgebeeld: schilder Meester Ewolt van Delft en zijn dochter Agatha van Deventer met een bloemetje, waarschijnlijk als verwijzing naar de bloemen die zij schilderde. De twee kerkrentmeesters, schilder, stukadoor en metselaar; twaalf ambachtslieden.

Het verhaal van De Weerd belichtte vooral de bijbelse schilderingen. Het beeldenprogramma op de gewelven is een routekaart van scenes uit het Oude Testament. Hiervan zijn profeet Johannes de Doper die Jezus in de Jordaan doopte, de bruiloft te Kana, het huwelijk tussen Maria en Jozef en de verheerlijking van Jezus door God op de Taborberg de belangrijkste. Eén voor één belichtte De Weerd deze scenes, waarbij het huwelijk tussen Jozef en Maria de overgang is naar het Nieuwe Testament. Maria is vaak afgebeeld.

Muziek van Jo Anne Assink (viool), Karel-Jan Karels (cello) en Jaap Zwart (vleugel en orgel). - Wim Balke

De tekstverwijzingen op twintig meter hoogte hielpen om de bijbel te bestuderen. Rond 1562 kregen goedgetrainde priesters deze taak, want de Heilige Geest bleef voor Van Bylaer het belangrijkst. ,,Zijn boodschap: niet alleen katholieke tradities als misvieringen, maar ook Bijbellezen. Uiteindelijk hielp het niet, want rond 1577 was Harderwijk een protestants bolwerk geworden.” De Weerd keek tevreden terug en signeerde veel boeken, die te koop zijn via de vriendenstichting. De opbrengst is voor de Grote Kerk. ,,Ik kon het verhaal goed uitleggen en met de lichtshow en de muziek precies hoe ik voor ogen had. Prachtig cultureel erfgoed, ik doe het graag nog eens.”

De avond was een fraai spel van licht en geluid. - Wim Balke

Lees ook

Geheimen van de Grote Kerk in Harderwijk ontrafeld in nieuw boek