Lisa uit Oekraïne woont in Putten: ‘Mijn leven staat stil sinds de oorlog, maar in Nederland bouw ik aan een toekomst’

PUTTEN Boven je stad barst een pandemonium los. Gevechtshelikopters razen over, er klinken explosies en het voortdurende luchtalarm doet pijn aan je oren. Je weet niet meer waar je veilig bent voor het geweld. Lisa (Elisabeta) Efimenko vertelt over de vlucht vanuit Oekraïne, het leven in ballingschap in Putten en het toekomstperspectief.

In twee à drie weken tijd veranderde alles voor mijn hele familie”, zegt Lisa Efimenko, die sinds 22 november 2023 als vluchteling in Putten verblijft, na omzwervingen door Europa, samen met haar vriend en haar moeder. „Mijn vriend en ik gingen vanuit Kiev naar Oezjhorod op de grens met Slowakije, de geboortestad van mijn vriend. Mijn vader bleef in Kiev. Mijn moeder en jongere broer gingen naar Spanje. Mijn grootouders en twee tantes, in de Donetsk-regio, wilden daar niet weg terwijl dat gebied door Rusland onder de voet werd gelopen. Een jaar lang wisten we zelfs niet of ze nog leefden.”

Lisa wil graag haar verhaal vertellen om duidelijker te maken wat Oekraïners doormaken op de vlucht voor het grootschalige oorlogsgeweld in hun geboorteland. Een verhaal dat besluit met de constatering dat teruggaan verre van vanzelfsprekend is. En juist omdat Lisa die vraag in Nederland heel vaak krijgt — „Wil je terug naar je land?” — wil ze erover vertellen. „Want die vraag is heel verwarrend”, zegt ze daarover. „Er is immers oorlog in Oekraïne. Als ik ooit terug zou kunnen, moet ik daar sowieso opnieuw beginnen. Ik kan beter nú opnieuw beginnen, want ons leven staat al bijna drie jaar stil. Mijn vriend en in waren in Kiev net begonnen in een eigen appartement, toen de invasie begon. Er is al te veel tijd verstreken. Ik ben nu 25 maar het voelt alsof ik nog 22 ben, alsof alles heeft stilgestaan.”

Lisa Efimenko benadrukt dat haar verhaal ook het verhaal van alle Oekraïense vluchtelingen is. Ze werd geboren in Donetsk in het zuidoosten van Oekraïne, nu door Rusland bezet gebied. Haar grootouders en tantes zijn daar gebleven en hebben nu Russische paspoorten en betalen in de Russische munteenheid. Een jaar lang waren ze onbereikbaar, nu gaat contact via Whatsapp en Telegram. „Maar ze praten nooit over de oorlog”, zegt Lisa, „want dat is veel te gevaarlijk. Alle gesprekken worden afgeluisterd.” In 2014 maakte ze al de Russische inval in de nabijgelegen Krim mee. „Dit is dus mijn tweede oorlog.” Toen Rusland in 2022 Oekraïne binnenviel, woonde Lisa met haar vriend in een appartement in Kiev. Ze had net haar universitaire studie musicologie afgerond.

PANIEK

De oorlog was onmiddellijk en indringend. Van de ene dag op de andere was er boven Kiev het lawaai van gevechtshelikopters, explosies en het onophoudelijke luchtalarm. „Ik werd daar bloednerveus van”, zegt Lisa. „We deden geen oog meer dicht. Het Russische leger was heel dichtbij de hoofdstad. Na drie dagen zijn we naar het station gegaan.” Het openbaar vervoer in de stad was tot stilstand gekomen, een taxi was de enige uitweg. „Toen we aankwamen, leek het of heel Kiev naar het treinstation was gegaan”, zegt ze. „Je kon je er nauwelijks bewegen en toen de eerste trein uit Polen arriveerde stortte zich daar een mensenmassa op, ze gaven baby’s door het raam door naar binnen, het was heel erg.” Gelukkig reden de treinen elk half uur en konden Lisa en haar gezelschap na een uur vertrekken.

Niet dat de reis zo prettig was. „We wisten dat elders in Oekraïne al treinen door de Russen waren aangevallen. Niemand wist hoe het op onze route zou gaan, dus ik deed geen oog dicht. Elf mensen in zespersoonscoupé’s, ook de gangpaden zaten bomvol.” In de Karpaten vonden ze rust in Oezjhorod, de enige grote stad in Oekraïne die niet is gebombardeerd, zegt Lisa.

,, Ik ben nu 25, maar het voelt alsof ik nog 22 ben

HET WAAROM

Veel mensen bleven om te vechten. Voor Lisa en haar vriend was dat geen optie. „Ik was vreselijk nerveus daar, ik begreep ook totaal niet wat er gebeurde. We waren zo gelukkig vóór de invasie, en ineens was alles gestopt. Mensen waren natuurlijk niet langer geïnteresseerd in muziek, maar alleen in de oorlog.” Bovendien kwam de Oekraïense winter eraan: temperaturen flink onder nul, zes tot zeven uur per dag geen stroom, weinig tot geen drinkwater. „Ik wilde ook heel graag rusten, want ik raakte volledig uitgeput.” 

Ze reisden haar moeder en broertje achterna. ,,We bleven een jaar in Santander in Spanje, waar we allemaal werkten zodat we een appartement konden huren.” Ze is Spanje dankbaar voor de hulp, maar genieten van het fraaie land zat er niet echt in. „We moesten alles verwerken, je ziet dan de zonkant niet meer. We hebben logisch nagedacht: Spanje is vooral een toeristisch land, de banen voor jonge mensen zijn er fysiek vrij zwaar. De toekomstmogelijkheden zijn er beperkt. Vrienden van ons in Almere hebben ons overgehaald ook naar Nederland te komen. Ze zeiden: ‘Mensen zijn hier vriendelijk, ze helpen je werk te zoeken, iedereen spreekt Engels. Meer mogelijkheden om je toekomst op te bouwen.’”

Haar broer keerde terug naar hun vader in Kiev. „Hij wil daar zijn leven opbouwen, ondanks de oorlog.”

NEDERLAND

Bij aankomst in Nederland gingen ze naar een opvangcentrum in Utrecht. „Je kreeg een polsbandje met een nummer. We sliepen in een grote hal en ’s ochtends werd je nummer omgeroepen en ging je in een klein busje op weg. We waren heel benauwd over waar we terecht zouden komen.” Bij aankomst waren Lisa en haar medereizigers opgelucht: ze stapten uit voor Hof van Putten. „We konden onze ogen niet geloven. Zo’n prachtige locatie, wie had dat gedacht?”

WONEN

In de vijf bungalows op het terrein wonen zo’n honderdtwintig Oekraïners. „Wij hebben geluk: het zijn tweepersoonskamers, dus mijn vriend en ik zijn samen. Mijn moeder deelt een kamer met een andere Oekraïense vrouw. We hebben onze eigen badkamer en delen een keuken.” Lisa vindt het goed te doen. 

STUDIE

Ze studeert op afstand sociale media in Kiev, die kennis heeft ze nodig in een loopbaan als musicus. Ze werkt de helft van de tijd parttime vlakbij in de horeca; ook haar vriend werkt. „We kunnen nu sparen, want we bezitten niets. We staan nog aan het begin van onze carrières. Op termijn hopen we een woning te kunnen huren en volgende stappen te zetten, die mogelijkheden zijn er in dit land. We willen hier blijven. In Nederland is het goed voor mij. Teruggaan kan niet en meer jaren verloren laten gaan met wachten zie ik niet zitten. Dit is een goed land.” Lisa benadrukt dat ze als Oekraïners een clubje op zichzelf vormen. Heel veel contacten met andere inwoners van Putten zijn er niet, ze zou graag gebruikmaken van kansen om meer Nederlanders te ontmoeten.

Lisa vertelt haar verhaal ook voor de Oekraïners hier. „Vaak denken vluchtelingen: ik kan geen werk vinden. Vaak hebben ze gewoon geen puf meer. Maar er zijn echt mensen die je willen helpen iets te vinden en door te gaan met je leven. Dat is mijn ervaring en die wil ik graag doorvertellen.”