Column Natuur dichtbij door Godfried Westen | man en vrouw: enkele verschillen
24 april 2025 om 12:00 ColumnHARDERWIJK Wat we waarderen willen we behouden. Maar daaraan vooraf gaat leren kennen, één van de doelen van deze column. Wat is er aan natuur in Harderwijk en omgeving te bewonderen? Tot geluk van inwoners niet weinig. Deze keer over de kleine bijvlieg (geen vlieg voor er bij).
Godfried Westen
Kleine bijvlieg (Eristalis arbustorum) is een algemene soort in ons land. Hij/zij is lid van de zweefvliegenfamilie. Er zijn wat kenmerkende verschillen tussen mannetjes en vrouwtjes. Zo raken de ogen elkaar bij het mannetje maar niet bij het vrouwtje. Voorts zijn bij mannetjes de gele zijvlekken op segment 2 en 3 van hun achterlijf met elkaar verbonden. Bij een vrouwtje zijn er enkel op segment 2 zijvlekken te ontwaren. Je kunt nu zelf het geslacht van het exemplaar op de foto bepalen.
Determinatieperikelen ontstaan door het feit dat de temperatuur tijdens de ontwikkeling van de pop de omvang van de vlekken bepaalt. Kleine bijvliegen die in de lente uit de pop kruipen hebben aanzienlijk kleinere vlekken dan die zich in de zomer uit de pop worstelen. Vrouwtjes kunnen dan een nagenoeg zwart achterlijf tonen en bij mannetjes kunnen de zijvlekken zich beperken tot het tweede segment. Fenotypische plasticiteit heet dit en het betekent dat omgevingsfactoren uiterlijke kenmerken bepalen.
Ook bij mensen doet dit zich voor. Het vrouwtje zet eitjes af op zuurstofarm, vervuild water. De larven leven van micro-organismen in het water en kruipen op land om te verpoppen. Eenmaal uit de pop tekent zich een ander verschil af tussen mannetjes en vrouwtjes: vrouwtjes zoeken eerst voedsel (nectar en stuifmeel) en de mannetjes? Paringsopties!
