Column Natuur dichtbij van Godfried Westen: over mosterd, most en zuren
12 december 2024 om 14:00 ColumnHARDERWIJK Wat we niet kennen kunnen we niet waarderen. Eén van de doelen van deze column is kennis van de natuur te zaaien in de hoop dat er iets kiemt tot waardering die wil behouden. Wat is er aan natuur in Harderwijk en omgeving te bewonderen? Tot geluk van inwoners niet weinig. Deze keer alle ogen op de herik. Deze vond ik aan de Spijkweg bij Harderweide.
Godfried Westen
Herik (Sinapis arvensis) is een van de vele kruisbloemigen. Volgens wikipedia is deze plant algemeen langs bouwland, weg en dijken. Nou, dat valt tegen eerlijk gezegd. Het is toch echt de eerste keer dat ik hem zie in deze regio. En dan heb ik er - in alle bescheidenheid - nog enig oog voor. De meeste gele bloemetjes van dit exemplaar zijn verwelkt: ik maakte de foto half november. Alles aan deze plant is eetbaar: de jonge, pittige bladeren en scheuten doen het goed in een salade, de bloemen kun je na kort koken zo naar binnenwerken en van de zaden kun je mosterd maken (al moet je dan de bloemen niet eten natuurlijk).
À propos mosterd: dat woord komt van ‘most’ - vers druivensap - dat vanwege de zuren die er in zitten gebruikt werd om de olie uit zaden vrij te maken. De stap van most naar mosterd acht ondergetekende klein. Jammer dat de plant niet algemeen is. Dat komt mede omdat herikzaden niet goed tegen zuur kunnen en de enorme hoeveelheden landbouwgiften vaak zuren bevatten: het gevolg laat zich raden.
Gelukkig behouden zaden lang hun kiemkracht: dan lijken ze weg en misschien ooit - oh wonder waarop we mogen hopen – struikel je erover. Nog even snel tot slot wat Grieks opvijzelen: ‘sinapi’ is het Griekse woord voor mosterd. Dit is een samengesteld woord: ‘si’ is een verkorting van sitos (spijs), nè (een ontkenning) en puthoo (bederven): herik geldt als bederfwerend. Arvensis betekent op akkers groeiend.
Er is ook een knopherik, nog mooier. Die hoop ik eens te vinden in de buurt of waar dan ook.
