Column Natuur dichtbij van Godfried Westen: nematoden etende zwam
4 december 2024 om 10:30 ColumnHARDERWIJK Wat we niet kennen kunnen we niet waarderen. Één van de doelen van deze column is kennis van de natuur te zaaien in de hoop dat er iets ontkiemt tot waardering die wil behouden. Wat is er aan natuur in Harderwijk en omgeving te bewonderen? Tot geluk van inwoners niet weinig. Veel te zien nu: schubde inktzwam. Deze vond ik in het Crescentpark.
Godfried Westen
De tijd van de paddestoelen is aangebroken. Wie kan het zijn ontgaan? Je hoeft je ogen eigenlijk alleen maar te openen en moeiteloos springen ze je blikveld binnen. Gebeurt dat bij jou niet? Dan zit je mogelijk teveel binnen. De geschubde inktzwam (Coprinus comatus) is nematofaag, d.w.z. nematoden etend en dus vleesetend, Nematoden zijn rondwormen zoals aaltjes. Er zijn wel 10 miljoen soorten. Ze spelen een belangrijke rol bij stikstofkringloop die essentieel is voor voedselproduktie. Alle levende wezens hebben stikstof nodig want zonder o.a. geen aminozuren en DNA. Nematologie is de studie - motto ‘ken je vrienden’ - naar rondwormen. Dit wetend zou de vraag kunnen opkomen wat het betekent dat wij omkomen in de stikstof en de natuur er onder lijdt? De juiste maat is voor de mensheid - inclusief schrijver dezes - lastig te houden. Niet het lot bakt ons een poets, nee, we doen het zelf. À propos poets, terug naar de inktzwam. Hij is eetbaar, zelfs smakelijk maar alleen als hij net uit de grond kruipt en direct toebereid wordt. Verwar hem niet met de giftige kale inktzwam.
Ook kun je de geschubde op vervuilde plaatsen - langs veelbespoten akkers, wegbermen en in de buurt van vuilstort - beter laten staan: ze nemen daar makkelijk giftige stoffen op. De inktzwam leeft niet bij vlees alleen, ook dood plantaardig materiaal bekomt de zwam. De genusnaam ‘coprinus’ is afgeleid van het Griekse woord ‘kopros’ en betekent ‘op mest’ en de soortnaam ‘comatus’ betekent ‘gekuifd’. De Nederlandse naam verwijst naar de zwarte inktachtige substantie die hij afscheidt bij het vergaan, na blinken volgt wetmatig verzinken.
