De maanden om appels te oogsten zijn nu: ‘Op de eerste zoete peren en appels zitten de vlinders bijna tegen elkaar aan, zo veel’

LUNTEREN September is de maand van de appeloogst, oktober kan ook nog. Door de warme zomer is het dit jaar echter weken eerder, vertelt Steven Vierwinden uit Lunteren in zijn boomgaard vol oude rassen. Hoe doet de natuur het in zo’n stuk cultuurhistorie?

Helemaal aan de zuidgrens van Lunteren, tegen Ederveen aan, ligt aan de Bruinehorstweg een voormalig weitje van ruim een halve hectare, aan drie zijden omringd door knotwilgen en aan de noordkant begrensd door het bomenrijke erf van eigenaar Steven Vierwinden. ,,Hier ben ik geboren.” Dat is inmiddels heel wat jaren geleden.

Appels, madeliefje en gewone hoornbloem. Onder de bomen wordt het gras gemaaid. - Kees van Reenen

BELLE VAN LUNTEREN Hij loopt de boomgaard in een wijst op een rijkbeladen stoofperenboom. ,,Giesser Wildeman.” En vervolgens: ,,Deze appelboom heb ik gekocht als Present van Lunteren, maar het werd Weißer Glockapfel. Dit is Belle van Lunteren. Ik woon in Lunteren, dus wilde ik Lunterse rassen.” Zeventien jaar geleden plantte Vierwinden de hoogstamboomgaard op wat tijdelijk een weitje was.

Steven Vierwinden wil in de bongerd alleen oude rassen en dan bij voorkeur Lunterse. - Kees van Reenen

OUWE BONGERD ,,Mijn vader had hier een ouwe bongerd, maar hij werd te oud om die te onderhouden, dus de bomen verwaarloosden. Toen kon je subsidie krijgen voor het rooien van oude bomen – je snapt niet hoe ze dat kunnen bedenken.” Inderdaad, later kwam juist er een subsidieregeling voor de instandhouding van oude boomgaarden. En terecht, want bij rust en goed beheer kunnen ze van grote waarde zijn voor de natuur.

De rand van de Lunterse hoogstamboomgaard wordt bewust ruig gehouden, voor de insecten. - Kees van Reenen

INSECTENRIJKDOM Roemrucht is de roodkopklauwier, die uit Nederland verdween doordat oude boomgaarden – ook leefgebied voor holenbroeders – werden gerooid. In midden-Europese gebieden met hoogstamboomgaarden zijn er bepaalde vleermuissoorten die bij voorkeur dáár jagen. Dat zegt wat over de insectenrijkdom die de afwisseling van hoog en laag, zon en schaduw, bloesem en gevallen fruit kan aantrekken, zeker als het gras eronder natuurvriendelijk beweid of gemaaid wordt.

Plattegrond van de boomgaard. Van een paar bomen is het ras nog niet achterhaald. - Kees van Reenen

MAAISEL BLIJFT LIGGEN Hoe doet Vierwinden dat? ,,Ik maai het gras waar het nodig is, zodat steeds een deel blijft staan. Het maaisel laat ik liggen, want een hoogleraar uit Wageningen vertelde me ooit dat dat het beste is.” 

Voor de bomen is het vast niet slecht, maar om bloemrijk grasland te krijgen dat insecten aantrekt zou afvoer van het maaisel toch beter zijn. Nu is het zoeken naar een madeliefje of een hoornbloempje. Vierwinden verzekert echter dat de diversiteit aan bloemen toeneemt.

Dijkviltbraam overwoekerde in een half jaar tijd Vierwinders voormalige moestuin. - Kees van Reenen

VUURVLINDER Wat op dit moment helpt zijn drie jakobskruiskruidplanten. Op één ervan zitten een bijvlieg en een klein geaderd witje, op een andere een icarusblauwtje. Ernaast in het korte gras spreidt een kleine vuurvlinder zijn vleugels voor de late middagzon.

Kleine vuurvlinder houdt van zonnige plekjes, zoals in kortgemaaid gras. - Kees van Reenen

NATUUR GANG LATEN GAAN Verder luidt de filosofie van de Lunterse boomgaardenier: ,,De natuur moet je zo veel mogelijk zijn gang laten gaan. Daarom laat ik langs de kanten de bramen groeien; daar moeten vlinders van leven. Ik denk dat alle vogelsoorten die in de omgeving voorkomen hier ook wel zitten. Diverse mezen, bonte specht, boomklever, boomkruiper, slechtvalk… Pas zat er nog een uiltje op de schoorsteen. En het is gebeurd dat ik hier op een paar meter van zo’n grote ransuil stond.” 

Intussen profiteren enkele gewone wespen en bonte zandoogjes van de gevallen appels. Vierwinden: ,,Op de eerste zoete peren en appels zitten de vlinders bijna tegen elkaar aan, zo veel.” 

Bont zandoogje op gevallen, rottende appel in boomgaard aan de Bruinehorstweg. - Kees van Reenen

SFEERVOL PAADJE Hij loopt naar een schuur, waarachter zich een rimboe van snelgroeiende braamstruiken ontvouwt waar een koppel pauwen een veilig heenkomen zoekt. Er loopt een sfeervol paadje doorheen. ,,Dit is een beetje uit de hand gelopen, maar ik ga ze in de herfst weer afknippen. Dat gaat sneller dan met de bosmaaier en het is heel rustgevend.”

Een deel van de oogst. Vierwinden combineert zes rassen voor de lekkerste appelsap. - Kees van Reenen

KRATTEN APPELS In de schuur staan grote kratten vol appels en het ruikt er naar appels. Vierwinden: ,,In andere jaren begin ik rond deze tijd, maar nu heb ik de helft al geplukt.” De meeste bomen zijn de droogte goed doorgekomen, maar het merendeel van de appels is wat kleiner dan anders. Met de vruchten gaat de teler naar een sapmakerij, kiest een goede mengverhouding van rassen en komt terug met tappakken vol sap, die worden opgehaald door klanten. ,,Er zijn veel mensen die kiezen voor onbespoten appels. En dat snap ik.”

door Kees van Reenen