Column Natuur dichtbij door Godfried Westen: niets menselijks is planten vreemd
27 maart 2026 om 12:00 Natuur en milieuHARDERWIJK Wat we waarderen willen we behouden. Maar daaraan vooraf gaat leren kennen, één van de doelen van deze column. Wat is er aan natuur in Harderwijk en omgeving te bewonderen? Tot geluk van inwoners niet weinig. Deze akoniet stond in mijn eigen voortuin te stralen.
Godfried Westen
De winterakoniet (Eranthis hyemalis) behoort tot de ranonkelfamilie. Bloeit in de winter, dus ik ben rijkelijk laat. In het wild kom je hem niet vaak tegen. Wel op oude buitenplaatsen en parken. We liepen eens door Oude Schans – je bent er zo door - en zagen daar een echt oeroude boerderij met een enorme voortuin die volstond met akoniet: prachtig. Het is een stinseplant: een plant die ingeburgerd is geraakt na aanplant, wat al vanaf de 17de eeuw gebeurde. Oorsponkelijk vind je hem in Frankrijk, Italië en de Balkan. De akoniet heeft zogenaamde nectariën. Dat zijn honingklieren of klierharen die nectar uitscheiden. In het geval van akoniet vind je ze buiten de bloem op kroonblaadjes aan de voet. Zo trekken ze mieren en wespen aan die hen beschermen tegen plaaginsecten zoals rupsen. De honing is dan een vorm van beloning: niets menselijks is de planten vreemd.
Allemaal goed en wel, maar rupsen zijn natuurlijk wel een stadium van een knuffelinsect: de vlinder. Akoniet ontleent zijn naam aan aconitum, maar dat is de wetenschappelijke naam voor monnikskap. Men dacht vroeger abusievelijk dat akoniet ook familie was – de winterse variant: hyemalis betekent winter – van monnikskap vanwege de giftigheid die ze gemeen hebben: het Griekse akoniton betekent giftig. Eranthis is samengesteld uit ‘er’ = winter en ‘anthos’ = bloem.
