‘Oogjes gloeien in licht van zaklamp’; nachtvlinders op vakantiepark Voorthuizen

VOORTHUIZEN Vorig jaar vierden we de twintigste editie met IVN bij Stroe, dit jaar gaan we zelf op onderzoek uit. Voor het opsporen van de in het donker opererende nachtvlinders zijn verschillende methoden bedacht.

Kees van Reenen

Tegen het einde van een zonnige week is de lucht gaan betrekken en na een zwaarbewolkte dag, met zelfs nachtelijke regen in het vooruitzicht, is de zon ondergegaan en een uur later is het geheel donker. Hoewel het niet warm is, amper 15 graden, is het nog droog. Het is tijd voor… nachtvlinders!

Plaats van handeling: straatje met vlinderstruiken en piratenkasteel op vakantiepark. - Kees van Reenen

LICHTVAL De Vlinderstichting heeft verschillende ideeën voor hoe je de heimelijke fladderaars kunt vinden. De opvallendste is een laken spannen en daarop een sterke UV-lamp richten. Ook kun je een lichtval zetten of zoeken bij straatlantaarns en andere buitenlampen. Deze drie methoden zijn gebaseerd op het gegeven dat nachtvlinders in de war raken van kunstlicht. 

Groente-uil op witbloeiende vlinderstruik – de bloemkleur lijkt weinig verschil te maken. - Kees van Reenen

ROTTEND FRUIT Sommige soorten laten zich echter niet van de wijs brengen; die kun je vinden door een mengsel van stroop en wijn te smeren aan boomstammen of door een bakje rottend fruit neer te zetten. Die laatste methode leverde mij in mijn eigen tuin een fraaie grote nachtvlinder op, een zwart weeskind. Ten slotte kun je nachtvlinders zoeken in hun eigen omgeving, met een zaklamp als enige hulpmiddel. Dat gaan we vanavond doen. 

Huismoeder, alleen in het donker actief, zoekt nectar op vlinderstruik. - Kees van Reenen

INSECTENTREKKERS Eén biotoop waar je kunt zoeken, is lang gras. Een andere is bloemen. De insectentrekkers kamperfoelie en liguster, die ook ’s nachts bloeien, zijn al lang uitgebloeid. Een derde kanjer, de vlinderstruik, is al wel over het hoogtepunt heen, maar heeft nog genoeg bloemen. Die wordt nu ons doel.

Sprookjesachtig verlicht zwembad op vakantiepark De Zeumersehof in Voorthuizen. - Kees van Reenen

VAKANTIEPARK Een plek waar veel vlinderstruiken bij elkaar staan is vakantiepark De Zeumersehof in Voorthuizen tussen het Kieftveen en de Welgelegenweg. Enkele jaren geleden zijn nabij het buitenzwembad tientallen exemplaren aangeplant langs het straatje en de vakantiehuisjes. De zomer loopt ten einde, maar de vakantie is nog niet voorbij. De meeste huisjes in dit deel van het park zijn bezet en uit een tuin komt de geur van een barbecue. Het overdekte zwembad is dicht, het niet-overdekte is sprookjesachtig blauw verlicht.

Vlinderstruik met kleine of open-breedbandhuismoeder en donkere variant van de buxusmot. - Kees van Reenen

GRAS ONDER LAMP Een straatlantaarn bij een vakantiehuisje heeft insecten gelokt, waaronder een grasmot. Het gras onder de lamp is niet kortgemaaid en daar vliegen meer exemplaren. Langs het gras staat een forse vlinderstruik die zich mooi met de zaklamp laat onderzoeken. Een berkenzaadje met de vorm van een vlindertje ligt op een bloemtros, maar daar blijft het bij.

Vermoedelijk grauwe monnik, uit de uilenfamilie, en oorwormen op vlinderstruik. - Kees van Reenen

HUISMOEDER Bij de volgende struik is het raak. Een forse bruine nachtvlinder met vier zwarte vlekjes zoekt zijn weg over een paarse bloemtros om nectar te zuigen met zijn lange tong. De automatische beeldherkenning van Waarneming.nl, die voor nachtvlinders goed werkt, maakt er met zekerheid huismoeder van. Dat wordt bij de volgende struik, nu met witte bloemen bevestigd: aan een bloemtros hangt een soortgelijke vlinder met de bovenvleugels iets gespreid, waardoor een streepje van de kenmerkende oranje achtervleugels zichtbaar is.

Zwart weeskind, pas enkele jaren in onze omgeving te vinden, zuigt voeding uit fruitrestjes. - Kees van Reenen

GROENTE-UIL In de struik naast dat huisje zit iets anders. Het heeft kortere, grijsbruine vleugels, gespreid in driehoeksvorm, en een dik lijf. Dat laatste maakt het een uiltje, in dit geval de groente-uil. De oogjes gloeien op in het schijnsel van de zaklamp. Als het beest zich verplaatst naar een andere bloemtros trillen de vleugels als een razende, terwijl de uil vrij langzaam vooruitkomt, heel anders dan bij dagvlinders of nachtvlinders als de huismoeder.

Vierkantvlekuil rust, waarschijnlijk na zijn maag te hebben gevuld, onder vlinderstruikblad. - Kees van Reenen

FLITSLICHT Met de zaklamp erop gericht kan het fototoestel prima scherpstellen en flitslicht legt de nachtvlinder mooi vast. Opeens gaat het raam van het vakantiehuisje open en een jongen kijkt om zich heen. ,,Ik ben op zoek naar nachtvlinders”, luidt mijn verklaring. ,,O, ik dacht dat het bliksem was”, zegt de jongen. ,,Fijne avond.” En hij sluit het raam weer. 

Gemiddeld zit hier ongeveer per twee vlinderstruiken één nachtvlinder. Ook nog een waarschijnlijke grauwe monnik en verderop in een tuin een buxusmot, een soort breedbandhuismoeder en een vierkantvlekuil. Ja, dit is iets om vaker te doen.