Herdenken

Als kind wilde ik erg graag dat de vlag ook bij ons thuis uithing op de juiste momenten. Met wimpel bij een verjaardag van het koninklijk huis. (Lees: alleen op 31 januari en 30 april). Al was de wimpel vaak kwijt. Overigens bij ons geen ‘vlag met tas’ bij het verlaten van school. Motivatie: ‘Net of je dankbaar bent dat je klaar bent met school.’  

Dodenherdenking was echt mijn moment, omdat het zo plechtig was en als kind hield ik op een bepaalde manier van die ernst. Ernstige dingen oefenen een heel eigen soort macht uit. Nee, we hadden geen tv en de krant kwam pas achteraf. 

We woonden op een industrieterrein, ver van de bewoonde wereld, waar het nooit stil was. Dodenherdenking dus. Ik wilde namens ons gezin de ceremonie wel leiden (inclusief plechtig Wilhelmus). Maar daar kwam niets van in. Mijn moeder wilde geen vlag halfstok op 4 mei. ‘Jullie weten niet waar het over gaat’, zei ze dan. Dan heb je dat niet nodig. Mijn moeder maakte mee dat haar vader met geweld werd meegenomen om elders te gaan werken en moest later ook evacueren. Daarom had ze ook zeker geen vuurwerk nodig met Oudjaar. (En wij dus ook niet, volgens haar). 

Mijn vader zweeg erover, maar wanneer je (als ma er niet bij was) aan hem iets vroeg over de oorlog, kwamen er smeuïge verhalen. Boerenzoon uit een gezin van 12 broertjes en zusjes, werd er wel eens wat uitgehaald met de vijand. Ik moest het dus verder doen met Piet Prins ‘Snuf de hond’, Joh Veenhof, K. Norel en Anne de Vries’ ‘Reis door de nacht’. En schoolreisjes uiteraard, waarbij naast iets informatiefs en ook iets van bezinning (lees: oorlogskerkhof), nog net tijd was voor 1,5 uur speeltuin. Wat ik eraan overhield: leren zeggen dat vrijheid iets kostbaars is, om dankbaar voor te zijn. Ook wel een beetje zoals het plakje worst van de slager. Zoals de slager het plakje nooit vergat, was vrijheid er ook altijd. Eerlijk gezegd kon ik me niet voorstellen dat jonge mensen (18, 19, 20 jaar, 26, 46) hun leven gaven in een korte oorlog voor onze vrijheid. Ik zou dat niet kunnen, heb ik altijd gedacht. Dit jaar hoeft er weinig van stal gehaald te worden om mij aan het herdenken te krijgen. Ik heb gezien hoe moed ontstaat, niet van tevoren, maar in een moment. Het vormt een leider en een volk. (Heeft iemand niet gezegd: ‘Wees van tevoren niet bezorgd wat je zeggen moet, want het word je op dat moment gegeven.’?) 

Vrijheid is niet iets waar je voor kiest. Er is geen keus. En ja, het kost kostbare levens, aan beide zijden. Gezinnen in angst en onzekerheid, duizenden kilometers uit elkaar. De geestelijke en emotionele schade, naast het materiële niet te overzien. We leven in een vrij land. Nog wel. Mijn ziel, herdenk!

Ds Marthijn van Leeuwen