Viering geboorte van Nederland: ‘Harderwijk heeft groots Geuzenverleden’

HARDERWIJK ‘Vrijheid, verdraagzaamheid, de strijd om Nederland en de waarden van nu.’ Dat is het thema van de herdenking van de Geboorte van Nederland.

Ook Harderwijk herdenkt dat 450 jaar geleden de ‘geboorte van Nederland’ plaatsvond. De geuzen nemen dan in naam van Oranje Den Briel in. Twee maanden later hebben 26 steden zich aangesloten bij het verzet tegen de heersende Spanjaarden, waaronder Harderwijk.

In de Catharinakapel gaven de vooraanstaand historicus Drs. Anne Doedens en de Harderwijker historicus Liek Mulder zaterdag een lezing over de positie van Harderwijk in de strijd. Er was net van tevoren een brandalarm vanuit de Catharinakapel geweest. Toevallig, in 1572 staken de Watergeuzen een stadspoort in brand.

VRIJHEID Het was een heftige strijd, onder meer voor vrijheid, gevoerd door Geuzen en Willem van Oranje, tegen de Spaanse -katholieke- overheersing. Er was geen vrijheid van geloof. De (protestante) Geuzen en opstandelingenleider Willem van Oranje vochten in die 80 jaar durende oorlog, veroverden, verloren en heroverden weer stad na stad. Doedens: ,,Het waren zware en lange gevechten tussen de Geuzen, Willem van Oranje en de Spaanse troepen. Er waren in Harderwijk veel aanhangers van de opstandige Geuzen. Ook de broer van de burgemeester was een Geus.’’ Op 4 juli 1572 arriveerden de Watergeuzen vanuit de Zuiderzee met drie schepenen. Binnen drie uur was de stad reeds ingenomen.

GEUZENLEIDERS ,,Er waren tijdens die jaren veel vluchtelingen, in en uit Harderwijk. In het Gelders archief is te vinden, dat wie niet snel terugkwam, zijn huis en alle bezittingen kwijt was. Hertog Alva, die namens de Spaanse koning de oorlog voerde, had in 1568 een vonnis uitgevaardigd waarin Harderwijkers werden verbannen. Daar zijn nog documenten van in het archief.’’  Ook verbannen is de belangrijke Geuzenleider en Harderwijker Wolter Heegeman. Hij plunderde kloosters en nam deel aan beroemde zeeslagen en de Beeldenstorm. Diederik van Sonoy, ook een belangrijke Geuzenleider, lag in de kop van de Harderwijker haven. ,,Hoe groots kun je het hebben in Harderwijk’’, roept Doedens uit.

De Harderwijker historicus Liek Mulder: ,,Harderwijk had het imago van een lastige, eigenzinnige stad. De Hertog van Gelre bouwde zelfs een dwangburcht om opstandigen in op te sluiten. Met de beeldenstorm in aantocht, haalden de katholieken de meeste beelden en 21 altaren weg. Dit voorkwam echter niet, dat het kostbare hoogaltaar in de Grote kerk door de protestanten werd vernield.’’ Toch belandde Harderwijk, net als andere steden, voorafgaand aan 1572, ook weer een tijdje in Spaanse handen, waardoor er velen vluchtten. ,,Van wie niet binnen acht dagen terugkwam, werd het huis en bezittingen in beslag genomen.’’ Hij vergelijkt de strijd met die van Oekraïne nu. ,,Ook daar gaat het over een vrijheidsstrijd, gericht op ruimte voor andere religies en andersdenkenden.’’

Mieneke Braakman