Verhalenbankjes vertellen historie: tuinbazen beheerden landgoed Kasteel De Vanenburg

PUTTEN Het landgoed van Kasteel De Vanenburg heeft een eeuwenoude geschiedenis die vanaf nu op een moderne manier te beleven is door het scannen van QR-codes. Met het plaatsen van tien verhalenbankjes worden verschillende historische aspecten van de locatie belicht. Het landgoed aan de Vanenburgerallee is vrij toegankelijk om de route te wandelen en de verhalen te lezen.

door Marco Jansen

Na de onthulling van het bankje bij de entree nam Marco van Buiten, de tuinbaas van 2001-2018, de aanwezigen mee voor een rondleiding over het landgoed, dat is ontstaan in de periode 1620-1640. Er werd bij drie verschillende bankjes stilgestaan en het verhaal van de betreffende plek verteld.

Foto - Photography by Hilde / Hilde van der Hoeven

Renate van der Zee uit Den Haag is naar Putten gekomen om het verhaal van haar overgrootvader te vertellen. Pieter Noordanus was in de periode 1882-1927 tuinbaas van het landgoed, dat destijds werd bewoond door baron en barones Van Pallandt. ,,Mijn overgrootvader was niet zomaar een tuinbaasje, hij wist wat hij deed”, zegt de kleindochter. ,,Hij had dit hele terrein onder zijn hoede; de kwekerij, de boomgaarden, de siertuin, de cactustuin en de grote orangerie. Hij won medailles met het kweken van planten, waaronder de lathyrus.”

SLA-ETERS

Samen met zijn vrouw Hilletje de Graaf woonde hij in een huisje op het landgoed. Ze kregen een gezin van tien kinderen. ,,Zij aten groenten die van het landgoed af kwamen, zoals sla en witlof, die de ‘gewone mensen’ in Putten nog niet gewend waren. Ze werden de sla-eters genoemd.” De op één na jongste zoon, Gerrit Noordanus, was ook een periode werkzaam op het landgoed. Hij heeft hier in 1991 nog zijn negentigste verjaardag gevierd.

Foto - Photography by Hilde / Hilde van der Hoeven

Na het overlijden van de barones heeft haar neef, ‘jonkheer Hughie’ het landgoed geërfd. ,,Hij was een losbol en heeft de erfenis er in ongelooflijk snel tempo doorheen gejaagd. Toen is het landgoed in 1927 geveild en moest mijn overgrootvader stoppen.”

BOSVIJVER

Bij het volgende bankje vertelt Nijkerker Van Buiten het verhaal van de bosvijver, die eind achttiende eeuw is aangelegd. Toen kreeg het landgoed een landschappelijke tuinstijl. ,,Vroeger kwamen hier de Volenbeek en Schoonderbeek op uit en liep het water via de bosvijver naar de Zuiderzee. De bosvijver fungeerde eind jaren ‘20 tot de late jaren ‘30 als zwembad van Putten. Op het schiereiland stonden badhuisjes.

Toen de papierindustrie afnam en de landbouw toenam, is de bekenloop na ruilverkaveling veranderd. ,,Er is geen stroming meer, de bosvijver en buitengracht staan nu regelmatig droog. Het zou mooi zijn om het water van de Volenbeek weer de gracht in te krijgen. Dan kan de bosvijver dienstdoen als wateropslag”, zegt Van Buiten, die ook verhalen heeft gemaakt en nu wordt ingehuurd als adviseur Groenerfgoed.

BOOMGAARD MET BIJENSTAL

Het derde bankje met een verhaal kijkt uit op de appelboomgaard die de historische waarde laat zien. Vroeger was de fruitteelt namelijk nog veel omvangrijker en belangrijker. Zo was er een kwekerij met kassen voor o.a. druiven, abrikozen en perziken. Later werd hier ook de Vanenburger appel gekweekt, die nu niet meer aanwezig is.

Wel is er nu Vanenburger honing uit de bijenstal, die sinds vijf jaar wordt bijgehouden door de ook aanwezige imkers Koen en Emma Ongersma uit Ermelo.

De verhalenbankjes in negentiende eeuwse landschappelijke stijl zijn geïnspireerd door de Zocher bankjes, van de destijds bekende landschapsarchitect. Het gietijzeren onderstel in de vorm van knoesten en takken maakt de symbolische verbinding met de natuur. De planken zijn gezaagd van eikenhout van het landgoed en bewerkt door cliënten van stichting Grensverleggende Talenten. Deze deelnemers met afstand tot de arbeidsmarkt hebben de planken geschuurd, geschaafd, gelakt en gemonteerd.

Foto - Photography by Hilde / Hilde van der Hoeven

General manager Bernhard Baan bedankte iedereen die bij het project betrokken is geweest. Zoals Nanette Wassink, die in heeft haar stagetijd een aantal verhalen heeft geschreven. ,,Generaties hebben dit landgoed verzorgd en mooier gemaakt. Er zijn vele herinneringen gemaakt en die willen we behouden voor volgende generaties. Ze worden door de bankjes een blijvende herinnering. De bankjes symboliseren dat we passanten zijn. Door er even op te zitten, kom je tot rust en wordt verrijkt met een extra verhaal.”

Gerlies Schuit-van de Ridder heeft het project begeleid. Na zeven jaar verlaat zij Kasteel De Vanenburg voor een andere baan. ,,De afgelopen anderhalf jaar is dit toch een soort van kindje geworden. Nu staat er een mooie basis van verhalen die zijn samengebracht en die verder uitgebreid kunnen worden in audiovorm of een videoluisterverhaal. Ik kan het met een gerust hart achterlaten.”

Lees ook

IVN herfstexcursie voor jong en oud op landgoed Oldenaller Putten