Politieke partijen reageren op thema’s; ditmaal staat burgerschap centraal: ‘De burger is het belangrijkst in onze democratie’

HARDERWIJK De democratie leeft, maar niet bij iedereen. Om betrokkenheid van burgers te stimuleren stelde de Gelderse Academie een tienpuntenmanifest op met aanbevelingen voor lokale politici. Want klagen over een gebrek kunnen burgers, maar hoe willen de lokale partijen in Harderwijk de inwoners betrekken?

Martin Vesseur

Auteur Henk Beltman zet als eerste spreker meteen de toon tijdens de Bijeenkomst Actief Burgerschap op 18 februari in De Roef in Harderwijk. „Ik wil bestuurders geen onrecht aandoen”, zegt hij. „Maar het belangrijkste ambt in de democratie is dat van burger.” Beltman beschrijft hoe de gemeenten uiteindelijk uitvoerders zijn van wat de burgers willen. Helaas ervaren mensen dat lang niet altijd zo.

Het is te makkelijk om dat te wijten aan een gebrek aan kennis van wat er speelt. Net zo belangrijk is de vaak dominante rol van de colleges van burgemeester en wethouders. Participatie van de burgers is vaak vrijblijvend, de resultaten onduidelijk. Invloed wordt onvoldoende overgeheveld naar de burgers, staat in het manifest van de Gelderse Academie te lezen. Gelukkig biedt het manifest aanknopingspunten om deze situatie grondig te veranderen.

AANZET

Op 18 februari melden politici uit Elburg, Harderwijk en Nunspeet alsmede diverse belangstellenden zich op uitnodiging van de Gelderse Academie. Voorzitter Ben van Noort schetst in zijn openingswoord dat democratie het belangrijkste thema is voor de Academie. Hij stelt de cruciale vraag: „Hebben wij als burgers voldoende grip op wat er gebeurt?” Met het oog op de komende gemeenteraadsverkiezingen is deze avond georganiseerd, die draait om het uitreiken van het nieuwe tienpuntenmanifest aan de aanwezige politici. Zij kunnen er meteen mee aan de slag.

Auteur Henk Beltman zet duidelijke lijnen uit rond het begrip ‘participatie’, dat volgens hem draait om gelijkwaardigheid: „De burger moet op een gelijkwaardige manier kunnen meedoen.” Van diezelfde burger worden democratische manieren verwacht, dus een zekere zelfrelativering. Anders werkt de democratie niet goed. „Participatie is bovendien meer dan alleen stemmen, je participeert ook als je bestuurder bent bij een sportclub of vrijwilliger in de buurt.”

Beltman benadrukt dat de democratie naast de huidige schaduwkanten ook veel positieve ontwikkelingen kent. „Ja, steeds meer mensen hebben het gevoel dat ze grip verliezen, door sociaal-economische onzekerheid, cultureel onbehagen en de politieke onmacht die ze zien. Tegelijk voelen mensen zich toenemend verantwoordelijk voor de samenleving, het publieke debat neemt toe en de overheid doet zijn best om participatie te stimuleren.” Hiermee doelt Beltman op de Wet versterking participatie op decentraal niveau, die lokale overheden sinds 2024 verplicht om burgers actiever te betrekken bij besluitvorming en beleid. De bestaande inspraak moet worden versterkt en er zijn stimulansen om te experimenteren, zoals het burgerberaad.

Politici en belangstellenden tijdens de presentatie van het tienpuntenmanifest ‘Democratisering van de lokale democratie’ door de Gelderse academie op 18 februari 2026. - Peter Sitsen

VIEREN

Het meest tot de verbeelding spreekt de Dag van de Democratie, jaarlijks op 15 september, een dag die het lokale bestuur en de burgers samen kunnen vieren. „Speeddaten met gemeenteraadsleden”, noemt Beltman als voorbeeld. Simpel maar doeltreffend. „Ontmoeten van de lokale politiek is helemaal niet zo ingewikkeld, maar het gaat niet vanzelf. Daar moet je in investeren. De ander serieus nemen en laten merken dat iedereen mee mag praten, meedoen en verantwoordelijkheid draagt.”

Johan Hijnberg, directeur van de Gelderse Academie, neemt het stokje van Beltman over met een schets van het manifest, gerelateerd aan het Integraal Zorgakkoord. Dit akkoord is in 2022 gesloten tussen de overheid en een groot aantal partijen in de zorg, van ziekenhuis en verzekeraar tot patiëntenorganisatie. „Mensen vragen: Waarom moet er een nieuw initiatief komen als er al zo veel initiatieven zijn? De reden is dat de meeste initiatieven — bijvoorbeeld een patiëntenraad — opkomen voor één specifiek belang. Burgers zijn in de breedte niet echt vertegenwoordigd. En het kan niet zo zijn dat instellingen, organisaties en raden over ons beslissen. De burger is de beste ervaringsdeskundige, daar moet je je voordeel mee doen. Dat kan alleen als je burgers echt laat meedoen, meepraten en medeverantwoordelijk zijn. Wat wij voorstellen zijn werkgroepen van inwoners, en daarnaast netwerken die voor verbinding zorgen en een kennisbank.”

Henk Beltman, auteur van van het boek Democratisch Burgerschap, houdt een pleidooi voor democratisering van maatschappij en overheid. - Martin Vesseur

OVERHANDIGING

Ben van Noort overhandigt het tienpuntenmanifest aan alle acht aanwezige politici. „Het manifest roept de politici op om de burgers meer te gaan betrekken. In dat opzicht is dit manifest niet vrijblijvend, het roept echt op tot actie.”

Aansluitend krijgen alle ruim zestig aanwezigen het manifest uitgereikt. Na lezing wordt per tafel het gesprek aangegaan, wat leidt tot verschillende resultaten, van eensgezinde ideeënsessie tot discussies over hete hangijzers als het referendum. De politici in de zaal tonen zich tot slot positief over het initiatief en over de gesprekken met hun medeburgers op deze avond. „Dank voor dit mooie manifest”, zegt Wilco Bos, raadslid in Harderwijk. „We moeten durven los te laten om participatie te laten slagen. Daar zijn we als ambtenaren en politici niet heel goed in.” Een goed advies aan de doelgroep van het tienpuntenmanifest.

Ben van Noort overhandigt het tienpuntenmanifest van de Gelderse Academie aan de aanwezige politici. - Martin Vesseur

WAT VINDT DE POLITIEK?

In de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen op 18 maart behandelt de Harderwijker Courant thema’s die spelen in de maatschappij. Deze keer staat het thema burgerschap centraal. In een korte reactie geven de politieke partijen aan wat hun standpunt daarin is.

CDA

Het CDA gelooft in de kracht van mensen en de gemeenschap waarvan zij deel uitmaken. Wij staan voor fatsoenlijke politiek en een bestuur dat dichtbij inwoners staat. Alleen informatie delen via kranten, sociale media of inspraakavonden is volgens ons niet langer voldoende. Echte betrokkenheid vraagt om méér. Daarom hebben we in februari 2024 initiatief genomen met een motie die vraagt om passende jongerenparticipatie, bijvoorbeeld met een jongerenraad, zodat jongeren zich betrokken voelen bij vraagstukken die hen bezighouden.

Ook pleit het CDA in het verkiezingsprogramma voor een pilot met een burgerberaad. Met zo’n burgerberaad willen we inwoners uit alle lagen van de bevolking samenbrengen om mee te denken, ideeën uit te werken en concrete adviezen te geven over lokaal beleid. Voor het CDA is het belangrijk dat deze adviezen serieus worden genomen en dat de gemeente er daadwerkelijk mee aan de slag gaat. Zo versterken we samen de lokale democratie.

CHRISTENUNIE

De ChristenUnie wil geen referendum invoeren. Wij geloven namelijk in de kracht van onze representatieve democratie, waarbij de gekozen volksvertegenwoordigers in de gemeenteraad de basis vormen en de beslissingen nemen. Wij betrekken inwoners vroeg bij plannen en keuzes in Harderwijk en Hierden. In plaats van achteraf alleen ‘ja’ of ‘nee’ te stemmen via een referendum, gaan we vooraf in gesprek. Zo kunnen we ideeën en belangen meewegen in het uiteindelijke besluit.

Grote vraagstukken zijn niet te vangen in een simpele vraag met antwoord ‘ja’ of ‘nee’. De realiteit van keuzes maken is veel complexer dan een platgeslagen tegenstelling. Wij staan open voor goede initiatieven vanuit de samenleving. Als inwoners met een idee komen, benaderen wij dit met een positieve houding. Zo werken we samen aan een betrouwbare overheid, waarin we goed naar elkaar luisteren en samen de stad mooier maken.

D66

D66 wil een stad waarin we samen bouwen aan een groen, veilig en bruisend thuis. Inwoners weten als geen ander wat er speelt in hun buurt en wij hebben veel vertrouwen in de ideeën van onze inwoners. Meedenken moet makkelijk zijn. Bewonersinitiatieven en cliëntenraden krijgen bij ons ruimte en steun.

We stellen jaarlijks extra budget beschikbaar voor ideeën en oplossingen van inwoners die bijdragen aan een gezonde, betrokken stad.

Tegelijk willen we juist ook mensen die zich minder snel laten horen een stem geven. Daarom willen we een Burgerberaad Harderwijk: inwoners die via loting meepraten over grote keuzes voor onze stad. Met een Raad voor Woningzoekenden geven we toekomstige inwoners een stem.

We brachten het bestuur al dichter bij inwoners met wijkwethouders en spreekuren in de buurt. Dat zetten we niet alleen voort, dat bouwen we verder uit.

GEMEENTEBELANG

Voor Gemeentebelang Harderwijk-Hierden staat burgerschap voor centraal deze raadsperiode. Inwoners zijn geen toeschouwers die eens in de vier jaar mogen stemmen, maar mede-eigenaren van hun gemeente. Ook na 18 maart moet je invloed kunnen uitoefenen op besluiten die jouw wijk, veiligheid en leefomgeving raken.

Wij zijn daarom voorstander van lokale referenda bij grote, ingrijpende keuzes. Niet vrijblijvend, maar met duidelijke spelregels en echte consequenties. Daarnaast vinden wij dat Harderwijk meer en beter moet doen aan burgerberaden en participatietrajecten. Te vaak worden inwoners pas betrokken als plannen al bijna vastliggen. Dat moet anders.

Echte participatie begint aan de voorkant: samen problemen benoemen, oplossingen verkennen en keuzes maken. Dat vraagt om transparantie, terugkoppeling en respect voor inwonerskennis. Gemeentebelang wil een gemeente die vertrouwen geeft aan haar inwoners en burgerschap serieus neemt. Zo bouwen we samen aan de stad Harderwijk én het dorp Hierden: betrokken, verantwoordelijk en met gezond verstand.

HARDERWIJK ANDERS

Inwoners van Harderwijk willen meedenken. Niet alleen voor 18 maart, maar ook daarna. Dat begrijpen wij. Democratie stopt niet bij het stemmen.

Voor Harderwijk Anders is meedoen geen losse actie, maar een manier van werken. Daarom hebben we wijkwethouders ingevoerd en houden we spreekuren in de wijk. Dat is een goede stap, maar het kan beter.

Wij willen starten met een burgerbegroting. Het gaat om een klein, duidelijk bedrag: ongeveer 10 euro per inwoner per jaar. Inwoners kunnen samen bepalen waar dat geld naartoe gaat in hun wijk. Geen groot gebaar, maar een praktische manier om mee te beslissen.

Een referendum kan soms helpen bij een duidelijke keuze. Maar veel besluiten zijn ingewikkeld. Dan is goede uitleg belangrijker dan een simpel ja of nee.

Inwoners moeten merken dat hun mening telt. Harderwijk Anders Doet’t.

PVDA/GROENLINKS

Inwoners van Harderwijk willen actief meedenken. Dat is logisch: beslissingen over wonen, werken en leven raken iedereen dagelijks. Daarom is het belangrijk dat de gemeente écht dichtbij mensen staat.

Inspraak is niet iets voor de vorm. Harderwijk heeft hier de afgelopen jaren flinke steken laten vallen. GroenLinks-PvdA wil dat dit verandert. Bij grote plannen, zoals nieuwe woonwijken, een AZC of andere ingrijpende keuzes moeten inwoners vanaf het begin aan tafel zitten. Daarbij is het essentieel dat alle groepen worden gehoord, niet alleen mensen die het stadhuis toch al weten te vinden. Ook moet de gemeente leren los te laten, want echte inspraak betekent dat de uitkomst niet bij voorbaat vaststaat. Heldere communicatie en eerlijke verwachtingen helpen daarbij.

En voor onderwerpen die heel veel impact hebben, kan een referendum een waardevolle extra stem geven. Door bij elk voorstel vast te leggen hoe inwoners zijn betrokken, wordt participatie steeds beter en vanzelfsprekender.

VVD

De fractie van VVD Harderwijk Hierden kiest voor zorgvuldige participatie. Of het nu gaat om woningbouwprojecten zoals Nieuw Weiburg, verkeersaanpassingen in de binnenstad of plannen rond het Waterfront: inwoners moeten vroegtijdig en transparant worden betrokken. Zo voorkomen we weerstand achteraf en versterken we het draagvlak. Participatie mag geen vinkje op een checklist zijn, maar een serieuze mogelijkheid om mee te denken en invloed uit te oefenen.

Ook de stem van jongeren nemen wij serieus. Daarom willen wij inzetten op betere jongerenparticipatie bij onderwerpen die hen direct raken, bijvoorbeeld via een jongerenraad. De participatie is de afgelopen periode op meerdere dossiers onvoldoende geweest. Dat betreuren wij. We trekken hier lessen uit, zodat we dit in de toekomst beter doen en herhaling voorkomen.

Wij zijn geen voorstander van bindende referenda. In onze gemeente worden, net als landelijk, volksvertegenwoordigers gekozen om besluiten te nemen. Inwoners kunnen hun raadsleden altijd aanspreken en inspreken tijdens vergaderingen.