Columnist Jos Schuring over de Zingende Revolutie

HARDERWIJK Een bierfiets in Riga. Dat verwachtte ik niet. De schitterende art-nouveaustad wordt net als Barcelona en Amsterdam overlopen. Overal rumoer op de vele terrassen. Tallinn en vooral Vilnius bevielen ons meer. We bezochten dus onlangs de Baltische staten. Voor ons was het vooral een gebied waar we niet zo heel veel van af wisten.

De drie landen bestaan pas sinds het begin van de jaren negentig. Ze zijn nog jong en werden direct omarmd door de Europese Unie en de NAVO. De steden sprankelen, de economie groeit en de steden maken een levendige, welvarende indruk. De Baltische staten bereikten dat met veel inventiviteit maar vooral dankzij de energie in hun strijd tegen de Russen. In het KGB-museum in Vilnius zagen we hoe crimineel dat Sovjetbewind was. Verschrikkelijk. 

Sinds midden jaren tachtig voltrok zich in de Baltische staten de meest opmerkelijke revolutie van de twintigste eeuw. Geen tanks, geen bommen, geen drones, maar honderdduizenden mensen die samenkwamen om te zingen. Volksliederen, verboden nationale hymnes en eeuwenoude koorliederen waren het wapen waarmee de bevolking zich verzette tegen de Sovjetbezetting. 

Mensen eisten hun vrijheid zonder geweld. De Russen waren machteloos. Zingen was niet verboden en werd een krachtige uiting van verzet. Deze Zingende Revolutie bereikte een hoogtepunt op 23 augustus 1989. Twee miljoen mensen vormden die dag, hand in hand, een keten van Tallinn via Riga naar Vilnius. Bijna zeshonderd kilometer. Uiteindelijk leidde deze vreedzame massabeweging in 1991 tot de onafhankelijkheid van de Baltische landen.

Ik ben zeer onder de indruk van deze schitterende actie. Ik dacht aan de agressieve demonstraties in Nederland tegen asielzoekers en de dunne scheidslijn tussen het uiten van een mening en het ondermijnen van de democratie door extreemrechts. Natuurlijk is dit niet vergelijkbaar met de Baltische staten onder het Sovjetbewind. Maar het contrast is zo treffend. Bij de azc-protesten werd vrijheid gebruikt als argument om anderen uit te sluiten. In de Baltische staten zongen mensen om vrijheid te bemachtigen.

Een lied bleek sterker dan een wapen. Waarom? Omdat het mensen bijeenbrengt in plaats van uiteendrijft. Voor mij is dat de belangrijkste les van de Zingende Revolutie. Vrijheid is een recht om je stem te verheffen maar ook een verantwoordelijkheid om die stem zo te gebruiken dat de vrijheid voor iedereen gegarandeerd blijft.

Waarschijnlijk is dit de meest effectieve geweldloze demonstratie ooit. Waarom kent bijna niemand in het Westen dit verhaal? Zouden de bierfietsers uit Riga het weten?

Jos Schurink