Columnist Jos Schuring weet dat kinderen wijzer zijn dan wij denken: ‘De dood hoort bij het leven’

HARDERWIJK Ik weet nog dat mijn opa overleed. Ik was elf jaar. We hoorden het bericht vlak na het avondeten. Mijn ouders vertrokken direct naar mijn oma in Groningen. Mijn twee jaar oudere broer en ik bleven die nacht alleen thuis en gingen lekker lang kaarten en heel laat naar bed. Ik voelde me schuldig, maar genoot er zeer van.

Wij werden als kinderen wat weggehouden bij zijn dood. Als spreker op uitvaarten voor het Humanistisch Verbond kom ik regelmatig kinderen tegen van wie de opa of oma is overleden. Ook nu nog zijn er veel ouders die hun kinderen willen beschermen tegen verdriet en angst. Eigenlijk tegen alles wat pijn doet. De volwassenen fluisteren achter gesloten deuren en verzachten de werkelijkheid met goedbedoelde eufemismen. Maar is dat wel slim?

Kinderen kunnen veel meer aan wij denken. Ze zijn ook wijzer en voelen spanning, zien dat hun ouders verdrietig zijn en horen opmerkingen op die niet voor hun oren bedoeld zijn. Als ze onvoldoende uitleg krijgen vullen ze wat ze niet weten zelf in. Vaak is dat nog angstaanjagender dan de werkelijkheid. Met kinderen praten is niet belastend voor hen. Neem ze serieus. Laat kinderen vragen stellen, ook als dat lastig is en je niet direct een antwoord paraat hebt. Waar is opa nu? Doet doodgaan pijn? Gaan kinderen ook weleens dood?

Soms praten ouders tegen kinderen in metaforen, bijvoorbeeld dat opa of oma een sterretje is geworden of voor altijd is gaan slapen. Kinderen kunnen daardoor bang worden om te gaan slapen. Betrek ze bij het afscheid en verberg niet je eigen verdriet. Waarom zou je? De dood hoort bij het leven. Kinderen kunnen een tekening maken, een brief schrijven, de kist versieren of daar een knuffel in stoppen. Ze willen vooral duidelijkheid en iemand die met hen praat. En daarna gaan ze vaak weer spelen. Tot er een nieuwe vraag opkomt.

Longarts Sander de Hosson en journalist Els Quaegebeur maakten samen een boek over kinderen en de dood. De titel is geweldig: Game over. In dit prachtige boek voor kinderen vanaf een jaar of tien, leggen de schrijvers doodgewoon uit wat sterven is. Ze geven bewust feiten en eerlijke antwoorden omdat kennis helpt om angst te verminderen.

Ik gun ieder kind dat een dierbare verliest dit boek. Daarom zou het in ieder ziekenhuis, verpleeghuis en hospice moeten liggen. Ik breng binnenkort een exemplaar naar hospice Jasmijn.

Jos Schuring

Lees ook

Columnist Jos Schuring verloor onlangs een vriend die nieuwsgierig naar de dood was: ‘Dit soort mensen zijn zeldzaam’