Column Natuur dichtbij door Godfried Westen: overlever en alleskunner

HARDERWIJK Wat we waarderen willen we behouden. Maar daaraan vooraf gaat leren kennen, één van de doelen van deze column. Wat is er aan natuur in Harderwijk en omgeving te bewonderen? Tot geluk van inwoners niet weinig. Neem mos.

Godfried Westen

Onlangs plakten ze een handvol sporen (zaadjes) van mos op de romp van een ruimtestation. Om eens te kijken of die het zouden overleven. Nou moet je weten dat je op de romp van een ruimtestation flink wat hebt te verduren: extreme kou èn hitte, vacuüm, kosmische straling en gewichteloosheid. Dodelijk zou je denken. Maar van deze sporen bleek na 9 maanden in de ruimte 80 procent nog kiemkrachtig.

De schatting is nu dat deze sporen zo’n 15 jaar kunnen overleven in de ruimte. Echte overlevingskunstenaars. Mossen behoren tot bryofyten, de oudste landplanten ter wereld. Zo’n 500 miljoen jaar geleden kwamen ze vanuit het water op het droge. Dat was toen geen pretje: felle UV-straling en uitdroging waren hun deel. Ze danken volgens wetenschappers hun overleving aan hun omhulsel: sporangium. Dat beschermt tegen uitdroging, UV-straling en extreme temperaturen.

Ze hechten zich op nagenoeg alles: rotsen, bodem, onder of boven water. Op bomen op takken of schors. Ze zijn epifytisch, net als korstmossen, dat wil zeggen dat ze op planten leven zonder er voedingsstoffen aan te onttrekken. Ze leven dus van zon, lucht en regen. Ach, hadden wij mensen daar maar genoeg aan.

Mossen zijn gevoelig voor luchtvervuiling. Er zijn in Nederland al zogenaamde epifytenwoestijnen: door luchtvervuiling kunnen mossen maar vooral korstmossen er niet meer groeien. Op de foto groot laddermos (Pseudoscleropodium purum), voor de verandering zeer algemeen.

Lees ook

Column Natuur dichtbij door Godfried Westen: ja, gedaanteverwisselingen