Columnist en dominee Julius de Graaf over dialoog en polarisatie: ‘De ander kan gelijk hebben’

HARDERWIJK De filosoof Hans-Georg Gadamer zei het scherp: ‘De ander kan gelijk hebben.’ Een eenvoudige uitspraak, maar in onze tijd klinkt ze bijna revolutionair. We leven immers in een samenleving waarin de toon vaak wordt gezet door polarisatie. Meningen verharden, groepen nemen stelling in hun eigen gelijk, en sociale media versterken dit door echo’s van deze eigen overtuiging. Het gesprek wordt dan niet meer een zoektocht naar waarheid, maar een strijd om gelijk te krijgen. 

Toch is juist het gesprek, de dialoog, van onschatbare waarde. Dialoog betekent dat we bereid zijn naar elkaar te luisteren, zonder de kaarten dicht op de borst te houden of de tegenstander te zien als vijand. Het betekent niet dat we onze overtuiging moeten opgeven, maar wel dat we openstaan voor de mogelijkheid dat de werkelijkheid groter is dan ons eigen perspectief. Luisteren is in die zin geen zwaktebod, maar een daad van kracht. Het vergt moed om een ander serieus te nemen, zeker wanneer die iets zegt dat schuurt of ingaat tegen onze eigen mening en gevoel. 

Maar wie luistert, ontdekt vaak dat er meer nuance is, dat er onverwachte raakvlakken zijn, en dat respectvolle verschillen mogelijk zijn. Een eigentijds voorbeeld is de Amerikaanse spreker Charlie Kirk. Hij stond bekend om zijn uitgesproken standpunten en zocht steeds het gesprek met andersdenkenden. Soms overtuigde hij zijn gesprekspartners, soms scherpte hij zijn eigen ideeën aan, en soms moest hij erkennen dat hij iets over het hoofd had gezien. Zijn houding laat zien dat dialoog tweerichtingsverkeer is: je gaat het gesprek aan om de ander beter te begrijpen, maar ook om zelf te groeien. 

Ook in veel tradities, religieus en filosofisch, wordt de dialoog hoog gewaardeerd. Zo vinden we in verhalen uit het christendom dat Jezus steeds opnieuw in gesprek ging met mensen die anders dachten of leefden. Hetzelfde zien wij in andere culturen en wijsheid tradities: de overtuiging dat samen spreken en luisteren de mens verder brengt dan alleen vasthouden aan het eigen gelijk. 

In een tijd waarin verschillen scherp worden uitvergroot, kan dialoog een tegenkracht zijn. Waar polarisatie muren bouwt, opent dialoog ramen en deuren. Ze schept ruimte voor ontmoeting, begrip en zelfs samenwerking. Misschien ontdekken we dan wat Gadamer bedoelde: de ander kan inderdaad gelijk hebben. En zelfs als dat niet zo is, brengt luisteren ons dichter bij elkaar. Alleen zo bouwen we aan een samenleving waarin verschillen niet scheiden, maar verrijken.

Dominee Julius de Graaf 

Lees ook

Columnist en dominee Sijmen Reehoorn over het leven op Curaçao: ‘God is onze vaste rots in ons soms wat wiebelige leventje hier’