‘Gierzwaluwen meer dan gehalveerd’

HARDERWIJK -In haar tuin staan vogelhuisjes en krioelt het van de mussen, mezen en tortelduiven. Hanneke Hempelman heeft ook oog voor de egels in de buurt. De gierzwaluw heeft extra aandacht. Ze heeft ‘iets’ met de trekvogel, die in april ons land bereikt en in augustus weer vertrekt. “De laatste jaren zijn het er steeds minder, want hun nestgelegenheid verdwijnt.’’

Marco Jansen

 Harderwijk telt meerdere kolonies gierzwaluwen en dat geldt ook voor de wijk Stadsweiden, waar Hempelman (58) al 27 jaar woont. “Ieder jaar kijk ik wel uit naar de gierzwaluw. In de derde of vierde week van april komen ze aan vanuit Afrika na een vlucht van 7000 kilometer en dat voelt voor mij als het moment dat de zomer kan beginnen. Het zijn partners voor het leven, ze zijn honkvast en vliegen naar hetzelfde nest. Ze leggen eitjes, brengen jongen groot en begin augustus vertrekken ze weer. Daarom worden ze ‘100 dagen vogels’ genoemd.”

Hempelman merkt dat het er dit jaar beduidend minder zijn dan normaal. “Al vier jaar merk ik verandering en dit jaar zie ik niks meer als ik richting de stad fiets. Ook boven mijn huis is het meer dan gehalveerd. Een gierzwaluw eet per dag zo’n 20.000 insecten. We kunnen ze hier aan het water, waar het stikt van de muggen, eigenlijk niet missen.”

De allergrootste bedreiging voor de vogels, die een groot deel van hun leven in de lucht cirkelen, is het verdwijnen van steeds meer nestgelegenheid. “Dit komt door het slopen van oude gebouwen en renoveren van oude stadswijken. Zo is in Amersfoort de populatie in 25 jaar met 70% teruggelopen. In Harderwijk merk ik dat zeker in de Hanzewaard geen zwaluw meer zit. Sinds 2016 worden de huurhuizen hier door Uwoon gerenoveerd. Dat zijn ongeveer 30 woningblokken. In 2016 zei Uwoon dat een inventarisatie van de nesten is gedaan en dit jaar vertelden ze dat ze een ecoloog hadden ingeschakeld en dat de Provincie akkoord was. Gierzwaluwen zijn het hele jaar beschermd en je mag niet zomaar nesten weghalen, wat nu wel gebeurt. Ik kreeg als reactie van Uwoon dat ze deze woningblokken na de vakantie gewoon afmaken. Zo wordt een hele kolonie om zeep geholpen.’’

In totaal zijn er zeven vervangende nestkasten in cementblokken in de zijgevels gebouwd, maar dat is voor Hempelman veel te weinig. “Ze moeten gedeeld worden met vleermuizen, dus hier kun je nooit een kolonie gierzwaluwen huisvesten. Als je weet dat je woningen gaat renoveren, hang dan meteen nieuwe en vooral meer nestgelegenheid op. Als deze vogels verdwijnen, komen ze niet meer terug en dat ga ik niet toestaan. Deze dieren horen bij de stad Harderwijk. Ik ben strijdlustig: als het moet stap ik naar Hart van Nederland!”

De Harderwijkse heeft wel een oplossing. “De werkgroep Gierzwaluwbescherming Nederland kan heel goed helpen en advies geven. Een expert weet alles. Het invlieggat, de windrichting en de zonnestand zijn belangrijk. Ik zou willen dat hier aandacht voor komt.”

Toestemming van Provincie

Iris Uittien, manager wonen bij Uwoon, laat in een reactie weten dat Uwoon ontheffing heeft gekregen van de Provincie Gelderland. “Wij mogen niet zomaar werkzaamheden uitvoeren. De Provincie vereiste een rapportage van de ecoloog en die is goedgekeurd. De voorwaarden zijn dat er nestkasten zijn geplaatst aan het Koggepad 1, 11 en 19, de Revalmeen 24 en 34 en de Hanzemeen 2 en 22. We voldoen daarmee aan de eisen die zijn gesteld om de voorkomende soort te beschermen.’’

Uittien noemt het een lastig onderwerp. “Wij zijn geen deskundigen, we gaan puur af op de ecoloog. Mevrouw Hempelman adviseert met de werkgroep contact te zoeken, maar dat kunnen we niet zomaar doen. Voor de vergunning moeten we aan strenge richtlijnen voldoen.’’