Voorganger Marthijn van Leeuwen: ‘Laat in 2023 de broederschap groeien’

Laat in 2023 de broederschap groeien! Correct als ik graag ben, zou ik hier meteen (m/v) achter willen zetten of pleiten voor zusterschap. Maar dat is hier toch wat gekunsteld. Met broederschap bedoel ik een bepaalde manier van omgaan met elkaar.

Misschien vreemd, dat ik als predikant hiervoor aandacht vraag. De Verlichting zette de mens centraal (en daarmee God weg), ruimte voor revolutie: ‘Vrijheid, gelijkheid en broederschap’. Veel van onze verworvenheden willen we niet meer kwijt. Toch vraag ik me af hoe het komt, dat ‘broederschap’ het stiefzusje is geworden van deze drie. Of heeft deze column iets profetisch, grijp ik vooruit, op iets wat nog aanstaande is? De tijd zal het leren.

Vrijheid krijgt al enige tijd aandacht. Zelfs een eigen politieke partij, al zijn de andere er ook niet vies van. We merken wel, dat alleen vrijheid, geen vrijheid is. Alleen vrijheid kan pijn doen, zoals vrijheid van meningsuiting. Vrijheid hier geeft soms slavernij daar.

Goed dat er aandacht kwam voor gelijkheid, met ook weer een politieke beweging. Nu liggen broer Vrijheid en zus Gelijkheid wel eens in de clinch met elkaar. Ook alleen gelijkheid -hoe goed ook- heeft iets onverdraagzaams. Zoals vrijheid pas echte vrijheid is, binnen grenzen. Zo stelt gelijkwaardigheid pas iets voor bij niet-gelijkheid. Wees niet te snel ver-ongelijk-t!

Maar waar is Broederschap? George Orwell heeft met ‘Animal Farm’ treffend laten zien dat ook ideologische broederschap een utopie is. Zoals vrijheid grenzen, en gelijkheid erkenning van verschillen nodig heeft, zo is ook broederschap niet het één en al. Er zijn veel dingen die verbroederen. (Vb: voetbal mits dezelfde club en succes, of kwaad.) Toch is broederschap niet hetzelfde als gedeelde interesse. Een broer is verbonden door een bloedband aan een ander. Onverbrekelijk dus. Je zoekt elkaar niet uit, bent verschillend, aan elkaar gegeven. Vaak breng je een deel van je leven samen door.

Geforceerde gelijkheid werkt hier ook niet: we kunnen niet allemaal de jongste zijn, de zwakste, de minder begaafde. Broederschap veronderstelt: aan elkaar gegeven om met elkaar te leven, elkaar op weg te helpen en te steunen. Waarom een nieuwe boormachine kopen, als de buurvrouw er ook een heeft, die 362 dagen per jaar zwijgt? Let op: zwijgt de boormachine of de buurvrouw? Fraternité dus. Laten we fraters zijn, die in vrijheid zich verbinden aan elkaar en als gelijken ongelijk zijn en zo elkaar aanvullen. Hoe het met de bloedband zit? Ik geloof in een Broeder die niet jaloers is als eens-gezin-dheid groeit!

Ds Marthijn van Leeuwen