Column Julius de Graaf over 1 april: ‘Humor verbindt, maar moet nooit een middel worden om anderen te schaden’

HARDERWIJK Met mijn column sluit ik graag aan bij de ‘tijd door het jaar’, een nationale of christelijke feestdag of zoiets als 1 april. En ja, gisteren was het weer zover: 1 april. De dag waarop je eigenlijk ‘niets en niemand’ kunt vertrouwen. Je ontbijt kan zomaar vervangen zijn door een bordje scheerschuim (keur ik persoonlijk af, niet leuk), of je schoenveters zijn aan elkaar geknoopt. De meeste mensen lachen erom, sommigen zuchten diep. Maar waar komt deze traditie eigenlijk vandaan?

De exacte oorsprong van 1 april is in nevelen gehuld. Er zijn meerdere theorieën. Eén van deze theorieën gaat terug naar de Republiek der Nederlanden. In 1572 werd Den Briel op 1 april door de geuzen ingenomen van de Spanjaarden. ,,Op 1 april verloor Alva zijn bril”, werd daar spottend over gezegd. Toeval of niet, het past perfect bij de geest van 1 april: iemand in de maling nemen en daar samen om lachen.

Ja, 1 april heeft iets onschuldigs, iets speels. Het is een dag waarop creativiteit en humor hoogtij kunnen vieren. Bedrijven en media spelen hier handig op in met ludieke grappen. Zoals onze NOS (nu NPO) die in 1969 meldde dat de toren van Pisa was omgevallen? Of een reportage uit diezelfde zestiger jaren over een Zwitserse familie die spaghetti van bomen plukte? Zulke grappen verbinden mensen en laten ons collectief even lachen.

Maar 1 april kan ook een keerzijde hebben. Niet elke grap valt in goede aarde. Soms worden grappen pijnlijk, kwetsend of gewoonweg vervelend. Een werkgever die zijn werknemers laat denken dat ze ontslagen zijn. Ook de media moeten oppassen. In een tijdperk van nepnieuws en sociale media kunnen 1 april-grappen gevaarlijk zijn. Wat begint als een onschuldig verzonnen bericht kan uitgroeien tot een wildgroei aan misinformatie, vooral als mensen vergeten dat het een grap was.

1 april is een traditie die al eeuwen meegaat en waarschijnlijk niet snel zal verdwijnen. En dat is prima, zolang we blijven nadenken over het effect van onze grappen. Humor verbindt, maar moet nooit een middel worden om anderen te schaden. Vraag jezelf af als je besluit iemand in de maling te nemen: is het grappig voor beide partijen?

Staan er in onze Christelijk Bijbel ook 1 april grappen? Nee, maar wel mooie verhalen. Zoals bijvoorbeeld de profeet Bileam die iets tegen de wil van God wil doen. Hij gaat op wel en zijn ezel ziet een engel op de weg staan, maar Bileam zelf niet. De ezel stopt, en Bileam slaat hem. Uiteindelijk begint de ezel te praten: “Wat heb ik je misdaan?”

Julius de Graaf, voorganger H. Catharinakerk