Leegstand in binnenstad van Harderwijk is doorn in het oog: ‘Vooral kleine ondernemers de dupe’
1 april 2025 om 17:45 AchtergrondHARDERWIJK Te huur-posters, kale gevels en stoffige, achtergelaten meubels: de ‘dode hoek’ van de Harderwijkse binnenstad, de Donkerstraat, zorgt al jaren voor gefronste wenkbrauwen bij bewoners en de plaatselijke politiek. Ondanks maatregelen van verantwoordelijk wethouder Wilco Mazier (CDA) klinkt vanuit de oppositiebanken dat er nog niet bepaald schot in de zaak zit. Is ‘dossier-leegstand’ een strijd van de lange adem of zijn karige winkelstraten tegenwoordig een onoverkomelijk lot?
Gabriel Hendriks Maseda
‘Je vertrouwde winkel is gesloten’, staat in vetgedrukte letters op een knalgroene poster op het voormalige pand van een telecomgigant in de Donkerstraat. De wit-groene huisstijl van het bedrijf klinkt alleen nog door via deze poster, die op de ramen - vlak naast een minstens zo opvallende ‘te huur’-poster - is geplakt. Mobiele telefoons en TV-accessoires gaan er in ieder geval allang niet meer over de toonbank. Op een paar kabels na is er nog maar weinig zichtbaar van wat ooit een volwaardige telecomwinkel was.
Het pand staat, net als veel andere panden aan de Donkerstraat en het aangrenzende deel van de Smeepoortstraat, leeg. Elk wachtend op een nieuwe start. Naast het voormalige telecomgigant-pand prijkt er een reclameposter op de oude vestiging van huishoudketen Blokker, die november vorig jaar failliet werd verklaard en daarmee gaten sloeg in winkelcentra door het hele land. Ook twee panden grenzend aan die van een herenmodezaak staan nog altijd leeg.
De eigenaar ziet het met lede ogen aan. ,,Het is hier al jaren zo. Vooral het oude Blokker-pand zorgt voor een gapend gat”, zegt hij. Maar hoe het komt? ,,Dat is mij een raadsel.”
Momenteel staat omgerekend zo’n tien procent van de winkels in de binnenstad leeg, becijferde retailonderzoeker Locatus eerder. Ten opzichte van de vijftien gemeenten die het meest op Harderwijk lijken - vastgelegd door de Vereniging Nederlandse Gemeenten - doet de middenstand het in de Hanzestad iets minder goed. In de vergelijkbare gemeenten staat negen procent van de panden leeg.
Hoe kan het dat steden door het hele land worstelen met dit probleem? Retailspecialist Dirk Mulder (ING) wijst op een heus domino-effect dat zich in winkelstraten door heel Nederland voordoet. Niet alleen Harderwijk, maar ook andere middelgrote steden worden leeggegeten door - wat hij noemt - funshoppen en de opkomst van het internet. ,,Veel consumenten zijn de afgelopen jaren op een andere manier gaan shoppen”, verklaart hij. ,,Ze kopen steeds meer spullen op het internet en trekken, áls ze al naar een fysieke winkel gaan, naar de buitenranden toe.”
BUITENRANDEN
Iemand die bijvoorbeeld in het middelgrote Zeist woont, gaat tegenwoordig eerder naar het Utrechtse winkelcentrum Hoog Catharijne toe - met een groter, aantrekkelijker aanbod - dan naar de winkel om de hoek in Zeist zelf, legt Mulder uit. ,,Je ziet dat middelgrote steden daarmee worstelen. Tijdens de opkomst van het internet hebben retailers vooral ingezet op groei, groei en nog eens groei; hoe meer winkels, hoe beter. Maar nu zie je dat mensen de buitenranden veel aantrekkelijker vinden en zijn winkels in steden in die ‘tussencategorie’ de klos.”
VVD-fractievoorzitter Maaike van Dantzig (Harderwijk-Hierden) noemt de gatenkaas in de Donkerstraat ‘echt een drama’ en is bang dat vooral de kleine ondernemers het zwaar krijgen. ,,Die kleine mkb’ers moeten wij beschermen”, zegt de liberaal. ,,Andere winkels zoals de Action en de Scapino houden het namelijk wel vol.”
PARKEREN
Dat de ‘dode hoek’ niet langzaamaan wordt opgevuld door nieuwe, ambitieuze ondernemers, heeft volgens Van Dantzig verschillende oorzaken. ,,Waarom zou je er als ondernemer gaan zitten als je bezoekers nergens meer gratis kunnen parkeren?”, kraakt de politica het besluit van de gemeente om bezoekers voortaan alleen nog het eerste uur gratis te laten parkeren nabij het centrum. ,,Er mist ook gewoon een bepaalde flexibiliteit, een ondernemersdrift.”
Ter linkerzijde ziet de PvdA, ondanks dat de leegstand ook daar tot gefronste wenkbrauwen leidt, kansen om een ándere crisis te verzachten. ,,In leegstand kun je wonen”, aldus fractievertegenwoordiger Max Ferwerda. In andere woorden: de partij wil leegstaande winkelpanden omvormen tot woningen. ,,Maar niet op de begane grond”, vult hij aan. ,,Leegstaande etages boven winkels kunnen wél worden omgebouwd tot woningen. We hebben een urgent woonprobleem, dus gebruik de leegstand om die crisis enigszins te verzachten.”
WINKELOPPERVLAK
,,We moeten onder ogen zien dat veel consumenten nou eenmaal online shoppen en minder naar de winkelstraat trekken. Harderwijk bedient van oudsher de regio - Putten, Ermelo, Hierden - en heeft daarom in de loop der jaren steeds meer winkeloppervlak gecreëerd. Maar is dat nog wel van deze tijd? Hebben we niet te veel winkeloppervlak in het centrum?”
Mulder bevestigt dat middelgrote steden vaak - van oudsher - ‘te veel’ woonoppervlak hebben. ,,Verder denk ik dat die beweging van de consument richting de randen zal blijven. Maar je kunt wel kijken of winkelgebieden wat compacter kunnen; creëer een winkelkern waarmee je het centrum onderscheidt van de regio en alleen in huis haalt wat je écht nodig hebt. De lokale overheid moet daarbij de regie pakken.”
De transformatie van leegstaande kantoren en winkels in woningen is een mogelijke oplossing voor het woningtekort dat in meerdere steden in Nederland wordt toegepast, maar moeilijker is dan het lijkt. Zo meldde het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) eind vorig jaar dat het ombouwen van voormalige kantoren, winkels en andere gebouwen opnieuw is gestagneerd in vergelijking met het jaar ervoor. Een gebrek aan geschikte panden en stijgende materiaalkosten zouden de plannen in de soep laten lopen.
BREDER WINKELAANBOD
In Harderwijk probeert de gemeente te zorgen voor een breder en gevarieerder winkelaanbod met een speciaal fonds - een zogenaamde Bedrijveninvesteringszone (BiZ), waaraan alle ondernemers en pandeigenaren in de Harderwijkse binnenstad verplicht moeten bijdragen. De nieuwe organisatie, geleid door ‘kwartiermakers’ Nienke van Gerwen en René Vierkant, moet meer mensen naar de binnenstad trekken door het winkelaanbod en de aankleding aantrekkelijker te maken. Het duo werkt aan een plan van aanpak voor de binnenstad dat voor de zomer moet worden goedgekeurd door de gemeenteraad.
De Harderwijker Courant deed navraag bij zowel René Vierkant als drie gemeenteraadsfracties, maar kreeg geen duidelijkheid over de huidige stand van het plan. Verantwoordelijk wethouder Mazier heeft ondanks vragen niet gereageerd op de leegstand in Harderwijk.
