Tentoonstellingsruimte in het Stadsmuseum Harderwijk
Tentoonstellingsruimte in het Stadsmuseum Harderwijk (Foto: Hans Dekker)

Harm Edens opent Van Heel Harderwijk

Harderwijk - Op zondag 8 september opende tekstschrijver en presentator Harm Edens de tentoonstelling Van Heel Harderwijk. De tentoonstelling is een eerbetoon aan de kunstenaar Jan van Heel (Rotterdam 1898 – Den Haag 1990), die tegen het einde van zijn leven een groot aantal van zijn eigen werken schonk aan de gemeente Harderwijk.

Mogelijk het mooiste schilderij van de tentoonstelling is Kind met suikerbeest uit 1947. Harm Edens, liefhebber en verzamelaar van het werk van Van Heel leende het speciaal voor de tentoonstelling uit aan het Stadsmuseum en vertelt tijdens de drukbezochte opening waarom juist dit werk hem zo aanspreekt. “Ik ben dat kind, er was meteen een totale herkenning. Kussen in de rug. Cadeau. Leegte. Licht verdriet. Verwisseling van perspectief. Na een paar minuten kijken zit ik op die stoel en kijk ik vanaf de andere kant de wereld in. Het jongetje op de stoel - in aardse kleuren, vuile kleuren, alsof het leven er al een klein beetje uit is - kijkt met een peilloze blik over het suikerbeest heen. Is het van hem? Ik denk het wel. Kan hij erbij? Ik weet het niet. Misschien is het precies zo ver weg gezet dat hij het net niet naar zich toe kan trekken. Misschien is hij net te zwak om een beetje half over tafel heen de staart eraf te breken en snel op te eten. Of misschien weet hij heel goed dat dat niet de bedoeling is.”.

Jan van Heel (1898-1990) begon zijn loopbaan als schoolmeester, maar volgde in de avonduren les aan de Rotterdamse academie. Vanaf halverwege de jaren ’20 woonde hij in Den Haag, waar hij een baan als tekenleraar combineerde met het kunstenaarschap.

Pas na de Tweede Wereldoorlog nam zijn carrière als kunstenaar een vlucht. Hij ontwikkelde een geheel eigen stijl, waarbij hij koos voor onderwerpen die hem ontroerden, zoals dode vogels of kapot speelgoed. Schijnbaar waardeloze of betekenisloze voorwerpen, die dankzij de intensiteit en tederheid waarmee Van Heel ze schilderde bezield raakten.

In het gebruik van zilverachtige, harmonieuze kleuren was hij naar eigen zeggen verwant aan de Haagse School van weleer. Zelf stond Jan van Heel, als oprichter van kunstenaarsgroepen Verve en Fugare, aan de wieg van de ‘Nieuwe Haagse School’. Deze beweging werd gezien als ‘het Haagse antwoord op Cobra’, vanwege de figuratieve, poëtische voorstellingen in vergrijsde kleuren.

Heel bepalend voor de ontwikkeling van zijn oeuvre was Parijs. Zijn liefde voor de stad heeft hij vereeuwigd in talloze stadsgezichten. In het Stadsmuseum hangt een vroeg stadsgezicht uit 1940 vlakbij een stadsgezicht dat hij bijna een halve eeuw later maakte. En het was in Parijs dat Jan van Heel kennismaakte met het circusthema. De clown, als melancholische figuur, werd een van zijn meest geliefde onderwerpen. Op de tentoonstelling komen clowns dan ook voorbij in alle soorten en maten.

In 1955 reisde Jan van Heel voor het eerst naar Spanje. Het uitgestrekte, rauwe landschap gaf hem ‘een onvoorstelbare oplazer.’ Om dit te kunnen schilderen begon hij warmere kleuren te gebruiken en expressiever te werken. Overbodige details verdwenen en sterk geabstraheerde landschappen waren het resultaat.

In 1982 exposeerde Jan van Heel in de Catharinakapel in Harderwijk. Zowel de expositieruimte als het contact met de leden van de Werkgroep Catharinakapel bevielen hem uitstekend. Een positieve ervaring met grote gevolgen. De kunstenaar was de tachtig al gepasseerd, had geen kinderen zocht naar mogelijkheden om zijn artistieke nalatenschap veilig te stellen. Na het gastvrije onthaal besloot Jan van Heel daarom om een deel van zijn privéverzameling te schenken aan de gemeente Harderwijk. Tussen 1982 en 1988 schonk hij 213 kunstwerken aan Harderwijk. Daaronder 120 olieverfschilderijen en gouaches van zijn eigen hand.

In de jaren na zijn overlijden zijn er verschillende kleine exposities in Harderwijk geweest met werk uit de schenking van Van Heel. Maar niet eerder waren er zoveel werken tegelijkertijd te zien. Om een volledig beeld te kunnen geven van de rijkdom en de veelzijdigheid van Van Heels oeuvre zijn de werken uit de Collectie Harderwijk aangevuld met een aantal bruiklenen uit particulier bezit en uit Museum Maassluis. Dit museum ontving, net als de gemeente Harderwijk, een grote schenking van Jan van Heel, bestaande uit ruim tachtig schilderijen.

Met zijn bijzondere schenking bedankte Jan van Heel Harderwijk voor haar gastvrijheid. De schilderijen die hij naliet zijn dan ook Van Heel Harderwijk!

De tentoonstelling is van 10 september t/m 8 december 2019 te zien in het Stadsmuseum aan de Donkerstraat 4 in Harderwijk.

Meer berichten